Ο Άγιος Γεώργιος και ο Δράκος. Ένας νεωτερισμός

Ο Άγιος Γεώργιος.
Έργο Δ. Σκουρτέλη

Ο Άγιος Γεώργιος (280/285 - 23 Απριλίου 303),ο Μεγαλομάρτυς και Τροπαιοφόρος, είναι από τους δημοφιλέστερους αγίους σε ολόκληρο το χριστιανικό κόσμο.

Ο βίος

Φαίνεται να γεννήθηκε μεταξύ των ετών 275-285 μ.Χ., πιθανώς στην περιοχή της Αρμενίας, από τον Έλληνα Συγκλητικό Γερόντιο, στρατηλάτη στο αξίωμα κατά τους χρόνους του αυτοκράτορα Διοκλητιανού από πλούσια και επίσημη γενιά της Καππαδοκίας. Εκεί, ο Γεώργιος δέχθηκε το Μυστήριο του Βαπτίσματος. Σε παλαιό χειρόγραφο αναφέρεται ότι γεννήθηκε στη Σεβαστούπολη της Μικρής Αρμενίας, αρχικά ήταν ειδωλολάτρης και αργότερα έγινε χριστιανός. Η μητέρα του ονομαζόταν Πολυχρονία, ήταν χριστιανή και καταγόταν από το Λύδδα (Διάσπολη) της Παλαιστίνης. Η οικογένεια του Αγίου, όταν εκείνος ήταν σε μικρή ηλικία, μετοίκησε στη Λύδδα, λόγω του θανάτου του πατρός του.

Ο Γεώργιος κατατάχθηκε στο ρωμαϊκό στρατό όπου έλαβε το αξίωμα του Τριβούνου. Αργότερα ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός τον έκανε Δούκα με τον τίτλο του Κόμητος στο τάγμα τον Ανικιώρων της αυτοκρατορικής φρουράς.

Έργο του  Ludovico Pogliaghi στο Παλάτσο της Γένοβας

Το 303 μ.Χ. όταν άρχισαν οι διωγμοί του Διοκλητιανού, ο Γεώργιος ομολόγησε τη χριστιανική του πίστη προκαλώντας το μένος του Διοκλητιανού γιατί κατείχε μεγάλο αξίωμα και ήταν αγαπημένος του. Αρχικά του έταξε πλούτη, γη και δούλους για να αλλαξοπιστήσει και όταν ο Γεώργιος αρνήθηκε τον υπέβαλε σε φρικτά  βασανιστήρια. Από όλες αυτές τις δοκιμασίες ο Θεός τον κράτησε θαυματουργά ζωντανό.

Ο Γεώργιος τελικά μαρτύρησε με αποκεφαλισμό, την Παρασκευή 23 Απριλίου του έτους 303 μ.Χ. Οι χριστιανοί πήραν το λείψανό του και το έθαψαν μαζί με αυτό της μητέρας του, η οποία μαρτύρησε την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Σύμφωνα με την χριστιανική παράδοση, ο πιστός υπηρέτης του Γεωργίου, Πασικράτης, εκτελώντας την επιθυμία του, παρέλαβε το λείψανο του Γεωργίου, μαζί με αυτό της μητέρας του και τα μετέφερε στη Λύδδα της Παλαιστίνης. Από εκεί οι Σταυροφόροι τα μετέφεραν στη Δύση.

Η πίστη του Γεωργίου φαίνεται να γίνεται αφορμή να βαπτιστούν χριστιανοί οι στρατιωτικοί Ανατόλιος και Πρωτολέων, Βίκτωρ και Ακίνδυνος, Ζωτικός και Ζήνωνας, Χριστοφόρος και Σεβιριανός, Θεωνάς, Καισάριος και Αντώνιος, των οποίων τη μνήμη εορτάζει η Εκκλησία στις 20 Απριλίου και η βασίλισσα Αλεξάνδρα, σύζυγος του Διοκλητιανού, μαζί με τους δούλους της Απολλώ, Ισαάκιο και Κοδράτο.

Μετά το μαρτυρικό θάνατο του Γεωργίου μαρτύρησαν και οι συνδέσμιοί του Ευσέβιος, Νέων, Λεόντιος, Λογγίνος και άλλοι τέσσερις μαζί.

Από την υμνογραφία της Ορθόδοξης Εκκλησίας κοσμείται με τα επίθετα «ο μαργαρίτης ο πολύτιμος», «ο αριστεύς ο θείος», «ο λέων ο ένδοξος», «ο αστήρ ο πολύφωτος», «του Χριστού οπλίτης», «της ουρανίου στρατιάς ο συνόμιλος».

Η λατρεία

Ο Άγιος Γεώργιος θεωρείται προστάτης του Πεζικού και του Στρατού Ξηράς, ενώ είναι και ο προστάτης Άγιος της Αγγλίας. Επίσης, θεωρούταν Άγιος προστάτης των Σταυροφόρων και των Προσκόπων. Ως τροπαιοφόρος (στρατιωτικός) άγιος και ελευθερωτής συγκεντρώνει πολλές θαυμάσιες διηγήσεις και παραδόσεις, από τις οποίες η σπουδαιότερη είναι αυτή που μιλάει για το φόνο του δράκοντα και της σωτηρίας της βασιλοπούλας. Το θηρίο αυτό φυλούσε το νερό μιας πηγής κοντά στη Σιλήνα στη Λιβύη και το άφηνε να τρέχει μόνον όταν έβρισκε κάποιον άνθρωπο να φάει. Οι κάτοικοι της περιοχής όριζαν με κλήρο το θύμα του δράκοντα. Ολόκληροι στρατοί είχαν αντιταχθεί με αυτό το τέρας, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Ο κλήρος έφερε και τη σειρά της βασιλοπούλας, την οποία έσωσε ο Άγιος Γεώργιος φονεύοντας το δράκο.

Λόγω της ιπποτικής του συμπεριφοράς, ο Άγιος Γεώργιος έγινε δημοφιλής στην Ευρώπη κατά το 10ο αιώνα, με αποτέλεσμα κατά το 15ο αιώνα η γιορτή του να είναι ίση σε σημασία και δημοφιλία με αυτή των Χριστουγέννων. Στο Συμβούλιο της Οξφόρδης το 1222, η ημέρα του Αγίου Γεωργίου κηρύχθηκε επίσημη αργία και το 14ο αιώνα έγινε προστάτης Άγιος της χώρας. Είναι επίσης ο προστάτης Άγιος της Μόσχας, της Αραγονίας, της Γεωργίας και της Καταλονίας, ενώ μέχρι το 18ο αιώνα ήταν και της Πορτογαλίας. Ο Άγιος Γεώργιος, όντας προστάτης Άγιος της Αγγλίας και έφιππος, θεωρείτο από το σχετικό θρύλο και ως προστάτης Άγιος των ιπποτών της Στρογγυλής Τράπεζας.

Στην Καππαδοκία, μάλιστα, πιστεύουν ότι τα άλογα του Άι-Γιώργη, του Άι-Δημήτρη, των αγίων Θεοδώρων και του αγίου Μηνά τρέχουν στον ουρανό και ότι είναι αυτά που προκαλούν τις βροντές και τις αστραπές με τα πέταλά τους.

Ο μύθος

Το αξιοσημείωτο στην όλη ιστορία είναι ότι την ιδιότητα του δρακοντοκτόνου ο άγιος την αποκτά μόλις τον εντέκατο αιώνα, και όχι ενωρίτερα. Οι παλαιότερες παραστάσεις του αγίου τον εικονίζουν ως αξιωματούχο, ούτε καν οπλισμένο. Το ίδιο ισχύει και για τον Άγιο Δημήτριο. Γράφει σχετικά η αναπληρώτρια καθηγήτρια Βυζαντινής Τέχνης, Μαρία Βασιλάκη:

«Οι κατ’ εξοχήν δρακοντοκτόνοι άγιοι στην Ανατολική Εκκλησία ήταν οι δυο Θεόδωροι, ο Τήρων και ο Στρατηλάτης.” [Τυπικός πρέπει να θεωρηθεί ο όρκος των Ακριτών, όπως διασώζεται στα γραπτά έπη.  “Μα τον Άγιον Θεόδωρον τον Μέγαν Απελάτην”] “Η παλαιότερη παράσταση με τον Γεώργιο του έκτου αιώνα τον δείχνει ως αξιωματούχο, δηλαδή με την επίσημη και όχι με τη στρατιωτική του στολή. Δεν γνωρίζω για παράσταση του ένατου αιώνα. Πάντως, μόλις τον ενδέκατο εμφανίζεται ως δρακοντοκτόνος. Πως και γιατί αντικαταστάθηκαν οι Θεόδωροι από τον Γεώργιο είναι ένα ζητούμενο».

Μάλιστα, οι αρχαιότερες εικόνες του Αγίου αυτού του τύπου δεν τον δείχνουν καν δρακοντοκτόνο,  αλλά φιδοκτόνο. (Δράκων = φίδι στα αρχαία Ελληνικά)

Ο "Κύριος Ήρως" ή "Θράκας ιππέας"

Το γεγονός πάντως δεν είναι άσχετο και με το ότι τον ενδέκατο αιώνα το Βυζάντιο βρίσκεται πλέον σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Είναι πιθανό η λατρεία του Αγίου να μεταλλάχθηκε λόγω Δυτικής επιρροής (όπως ισχυρίζονται αρκετοί λαογράφοι) Άλλωστε, αυτή η μετάλλαξη της λατρείας του Αγίου ήταν διεθνής, υιοθετήθηκε ακόμα και από τους Μουσουλμάνους, και δεν ξέρουμε πως ξεκίνησε

Πιθανά, ο Άγιος να δέχτηκε απλά την επίδραση λαϊκών μύθων που είχαν επιζήσει προφορικά από την αρχαία εποχή, όπου αναφέρονται ένα σωρό δρακοντοκτόνοι ήρωες.
Η ταπεινή μου γνώμη είναι πως η μετατροπή του Αγίου σε έφιππο δρακοντοκτόνο οφείλεται στην αδυναμία του λαού να κατανοήσει την παράσταση του “Κυρίου ήρωος” ή “Θρακός ιππέως”, ενός ιππέα που λογχίζει έναν αγριόχοιρο μπρος σε ένα δέντρο όπου επάνω είναι τυλιγμένο ένα φίδι. Μια παράσταση πολύ διαδεδομένη που μέχρι σήμερα αγνοούμε την σημασία της.
Όπως και να είναι, η τελική υιοθέτηση του προτύπου του δρακοντοκτόνου ήρωα για τον Άγιο Γεώργιο  στο Βυζάντιο είναι ένα από τα ορόσημα της γέννησης του Νεοελληνικού Πολιτισμού, ο οποίος γεννιέται -δυστυχώς ή ευτυχώς- σε παράλληλη πορεία και μονόπλευρη εξάρτηση με την Δύση.

Δημήτρης Σκουρτέλης

Δημοσιεύεται και εδώ:

cantus firmus

Περιοδικό Τέχνης και Λόγου

Η αρπαγή της γυναικός του ακρίτα

Ένα Ακριτικό τραγούδι στην ποντιακή διάλεκτο.

Έργο Δημήτρη Σκουρτέλη

Ακρίτας όντες έλαμνεν ’ς σην παραποταμέαν,

Επέγ’νεν κι’ έρ’τον κι’ έλαμνεν την ώραν πέντ’ αυλάκâ,

επέγνεν κι’ έρ’τον κι έσπερνεν εννέα κότâ σπόρον.

Έρθεν πουλίν κι’ εκόνεψεν ’ς ση ζυγονί την άκραν,

σκούται και καλοκάθεται ’ς ση ζυγονί την μέσεν.

-Οπίσ’, πουλίν, οπίσ’, πουλίν, μη τρως την βουκεντρέαν.

Και το πουλίν κελάηδεσεν σαν άνθρωπι’ λαλίαν.

-Ακρίτα μου, ντο κάθεσαι, ντο στέκεις και περμένεις;

το ένοικο σ’ εχάλασαν και την κάλη σ’ επαίραν,

τ’ όλον καλλίον τ’ άλογο σ’ στρών’νε και καβαλκεύν’νε

και τ’ άλλα τα καθέτερα στέκ’νε και χλιμιτίζ’νε.

Ακρίτας παραθύμωσεν, Ακρίτας εθερέθεν.

Κάρφωσεν το βουκέντριν ατ’ και έστεσεν τα βούδια ’τ’.

Όλâ τα όρνâ φοβερίζ’, τ’ όρνâ και τα ρα≤ία,

τους κλέφτες εφοβέριζεν, να μη κλέφ’νε το γίνιν

και τα πουλιά εφοβέριζεν, να μη τρώγ’νε το σπόρον.

Αφήν’ και πάει Ακρίτας ιμ’, ο κρίαρον Ακρίτας,

ευρίκ’ τα πόρτας ανοιχτά, τα παραθύρâ ακλείδâ,

πάει κι ευρήκ’ τους μαύρους ατ’, στέκ’νε και χλιμιτίζ’νε.

-Τσ’ αστράφτει ’ςσην Ανατολήν, να ’βρίεται ’ς σην Δύσιν;

’ς σον Θον έσουν, ναι μαύροι μου, τσ’ εφτάν’ και κοντοφτάνει;

Κανείς, κανείς œ ελάλεσεν, κανείς œ επελογέθεν

και το γιαγούζιν τ’ άλογον λαλεί κι’ απολογάται.

-Ασά κρυφοταΐσματα σ’ εφτάνω, κοντοφτάνω.

Απάν’ σ’ ατό ελάγγε_εν, εχπάστεν κι έ≤’ και πάει.

Βουτσοκοπά τον μαύρον ατ’, να φτάν’ και κοντοφτάνει.

Ακρίτας ιμ’ πριν να προφτάν’, η κόρ’ έρθεν κι εδέβεν.

Ουτζόπουλα επέντεσεν απάν’ ’ς σό σταυροδρόμ’ιν.

-Σον Θον έσουν, ουτζόπουλα, πουθέν χαράν εδέβεν;

-Κάθαν ώραν χαράν δâβαίν’, κάθαν ημέραν γάμος,

άμον τ’ ατώρνον τη χαράν, άλλο χαράν œ εδέβεν,

κάθαν τ®ατ®ίν μαλλίν κρατεί, κάθαν λιθάριν αίμαν.

Βουτσοκοπά τον μαύρον ατ’, να φτάν’ και κοντοφτάνει.

Ακρίτας ιμ’ œ επρόφτασεν, η κόρ’ έρθεν κι εδέβεν.

Επήγεν κι εταγιάνεψεν ’ς ση Δέβας το γεφύριν.

Εκεί κάθουνταν Έλλενοι, ατόναν φοβερίζνε.

-Δεβάστε με, ναι Έλλενοι, τη Δέβαν ας δâβαίνω,

ο μαύρον εν’ νέον πουλάρ’, χωρίς ταΐν œ μένει,

η κάλη μ’ νέον κόρασον, χωρίς εμέν œ στέκει.

(Τον θάνατόν ατ œ νουνίζ’, την κάλην ατ’ θυμάται).

Αν κρούω και σκοτώνω σας, θα λέγ’ν εμέμ φονέαν

Κι’ αν œ σκοτώνω σας εγώ, θα λέγ’νε, εφοβέθεν,

καλλίον œ σκοτώνω σας κι’ ας λέγ’νε εφοβέθεν.

Κλώ®κεται συρ’ τον μαύρον ατ’ και ’ς σο βαθύν λιμνίτ®ιν,

βουτσοκοπά τον μαύρον ατ’, να φτάν’ και κοντοφτάνει.

Επήγεν κι εταγιάνεψεν και ’ς σου Καστρί’ την πόρταν,

ο μαύρον εχλιμίτιξεν κι’ ο Κάστρον όλ’ εσείεν.

Η κόρ’ επαραγνώριξεν, είπεν: Έρθεν Ακρίτας.

-Ανοίξετέ με, ναι πορτάρ’, ανοίξτε κι’ ας εμπαίνω,

ο μαύρον νέον πουλάριν εν’, χωρίς ταΐν œ μένει,

η κόρ’ νέον κόρασον εν’, χωρίς εμέν œ στέκει.

Ένοιξαν άτον οι πορτάρ’, εμπαίν’ απέσ’ Ακρίτας.

Άλλοι σκαμνία δίγ’ ν άτον, άλλοι καυκίν απλών’νε

Και σο σκαμνίν ατ’ κάθεται και το καυκίν επαίρεν.

-Για σους, για σους Ακρίτα μου και μη πολυλογίζεις,

αδά μεγάλον στράτεμαν, εσέναν κυνηγάει.

Έσυρεν το σπαθίτ®ιν ατ’ ασ’ σο χρυσόν θεκάριν,

≤ίλιους μπροστά τ’ εσκότωσεν και μύριους από πίσω,

άλλα τρακόσιους Βάραγγους ’ς ση Δέβας το γεφύρι.

Επαίρεν την κόρ’ κι έφυεν εννέα πουρνοβράδια,

έβγαλεν ασόν κόλφον ατ’ απ’ όλα τα γεννέας.

-Για φα, κόρη, για φα, κόρη, κιοζέτεψον τα στράτας.

Ακρίτας επεκούμπιßεν, έναν ύπνον επαίρεν.

Η κόρ’ τερεί το πέραν κιαν, φουσάτον κατηβαίνει,

εντρέπεται να λέει ατον, φουσάτον κατηβαίνει.

Τα δάκρâ τ’ ς εκατήβαιναν σ’ Ακρίτα την καρδίαν.

Εγνέφιξεν κι’ Ακρίτας μου ασ’ σο γλυκήν τον ύπνον.

-Κόρη, εκείν’ που έρχουνταν, κανέναν œ εγνωρίζεις;

-Μπροστά που έρτ’ ο καβαλάρ ’τς, ομäζ’ να εν’ ο κύρη μ’

κι εκείν’ οι μαύροι αλογάν ατ’, ομäζ’ν να είν’ τα’ αδέλφâ μ’

κι’ εκείνε η γερανόφορος, ομäζ’ να εν’ η μάννα μ’.

Λεξιλόγιο

έλαμνεν = όργωνε,

κότια, ενικ. κότ’ = μέτρο βάρους (16 οκάδες),

ζυγονί = ζυγού (ενικ. ζυγόν’),

βουκεντρέαν = βουκεντριά (βουκέντρ’ = ράβδος με κέντρον),

καθέτερα = κατώτερα, λιγότερο άξια,

γίνιν = ινί (το μυτερόν σημείο στο αλέτρι),

ακλείδια = ακλείδωτα, ανοιγμένα,

γιαγούζιν = αυτό που έχει μαύρο στιλπνό χρώμα (νεαρό),

ελάγγεψεν = πήδησε,

ουτζόπουλα = πουλιά πετούμενα,

ατώρνον = τωρινό, σημερινό,

τσατσίν = λεπτό και ξερό κλαδί θάμνου, φρύγανον,

εταγιάνεψεν = έφτασε, κατέφτασε,

Δέβας = της Διάβασης (ονομαστή θέση γεφυριού),

ταίν = τροφή ζώου,

καυκίν = ποτήρι κεράσματος,

βάραγγους = ξένους μισθοφόρους, (φρουροί στα ανάκτορα ή σύνορα),

γεννέας =είδη, ποικιλίες,

κιοζέτεψον = κοίταξε, έλεγξε, φύλαγε,

εγνέφιξεν = ξύπνησε,

γερανόφορος = ντυμένη στα γαλάζια.

Πηγή εδώ

Σχόλια Δημήτρη Σκουρτέλη

Τυπική η αναφορά στον όρο "Ελληνας", που εδώ σημαίνει "Γίγαντας", μια που οι μεσαιωνικοί άνθρωποι πίστευαν πως έτσι ήταν οι αρχαίοι Έλληνες.

Οι Βάραγγοι ήταν μισθοφόροι σωματοφύλακες του Αυτοκράτορα. Εδώ έχουμε υπαινιγμό για κάποια εξέγερση των Ακριτών των συνόρων κατά της Αυτοκρατορίας.

Το τέλος του ποιήματος δεν ανήκει στη υπόθεση, Προέρχεται από το τραγούδι όπου ο Διγενής κλέβει την γυναίκα του και τον καταδιώκει η οικογένειά της.

Το "κρυφοτάισμα" που αναφέρεται, εξηγείται σε άλλα τραγούδια. Ο Ακρίτας δεν περιποιόταν πια το γέρικο άλογο, αλλά το έκανε κρυφά η γυναίκα του, και γι αυτό τώρα το άλογο είναι πρόθυμο να την σώσει.

Προπαγάνδα...

Περσική προπαγάνδα...
Ο Πέρση Σασσανίδης βασιλεύς Σαπώρ αντιμετωπίζει με γυμνά χέρια -δήθεν- τον Αυτοκράτορα Βαλεριανό. Λέγεται πως οι Περσικοί πόλεμοι, που τελείωσαν τον έβδομο αιώνα, ήταν η αρχική έμπνευση των Ακριτικών τραγουδιών. Πράγματι, στο έπος του Διγενή αναφέρονται αναχρονιστικά "Πέρσικα φοσσάτα¨, καθώς και το σπαθί του Πέρση βασιλιά Χοσρόη που αποτελούσε μέρος της προίκας που πήρε ο Ακρίτας.

Το οικονομικό πλαίσιο του Ακριτικού στρατού

Πηγή εικόνας: http://sword-site.tumblr.com/post/70772194874/the-largest-assemblage-of-images-of-byzantine

Πολύτιμο το παρακάτω απόσπασμα της "Βασιλείου Τάξεως" που περιγράφει την αποδοχή Σαρακηνών "γαμπρών", όπως ήταν ο πατέρας του Διγενή, και τον τρόπο χρηματοδότησης του θεματικού στρατού. Αναφέρει επίσης πως οι στρατιώτες που έπαιρναν γη για να συντηρούνται,  γίνονταν Απελάτες όταν πτώχευαν.

Όλα αυτά αναφέρονται υπερβατικά στα Ακριτικά Έπη, αλλά εδώ έχουμε την ιστορική και την νομοθετική τους βάση, από την οποία δεν ξεφεύγουν καθόλου στην υπόθεσή τους. Μάλιστα, το παρακάτω απόσπασμα εξηγεί πολλά για τα Ακριτικά Έπη που αλλιώς θα μας ήταν ακατανόητα.

Γιατί η Μεγάλη Ποίηση μπορεί συνδυάζει την υπερβατικότητα με την πεζή πραγματικότητα.

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΙΧΜΑΛΩΤΩΝ ΣΑΡΑΚΗΝΩΝ ΠΟΥ ΒΑΠΤΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ "ΘΕΜΑ".

(ότι βρίσκεται σε αγκύλες [ ] είναι δικό μου σχόλιο)

Πρέπει να γίνει γνωστό πως αυτοί πρέπει να παίρνουν από τον Πρωτονοτάριο του Θέματος, κάθε ένας τρία νομίσματα, και για το ζευγάρι [βόδια που πρέπει να αγοράσουν για να καλλιεργήσουν] από έξη νομίσματα, και για τον σπόρο και την ετήσια εισφορά σε είδος ['ανόνα' - 'συνονή'] 54 μόδια. [μέτρον όγκου που αντιστοιχεί σε 8,7 λίτρα]

Να γίνει επίσης γνωστό πως όσον αφορά τις οικογένειες ['Οίκους'] που παίρνουν γαμπρό Σαρακηνό, είτε είναι οικογένεια στρατιωτική είτε πολιτική, όπου και να μπαίνει γαμπρός Σαρακηνός, πρέπει ο Οίκος να εξαιρείται για τρία χρόνια από την συνονή και τον καπνικό φόρο [φόρος για κάθε καμινάδα] και μετά τα τρία χρόνια αυτός ο οίκος οφείλει να πληρώνει και την συνονή και τον καπνικό.

Να γίνει επίσης γνωστό πως οι αιχμάλωτοι ή όποιοι άλλοι που παίρνουν [κρατική] γη για να εγκατασταθούν, μένουν για τρία χρόνια απαλλαγμένοι από κάθε φόρο δημόσιο, και δεν δίνουν ούτε καπνικό ούτε συνονή. Και αφού συμπληρωθούν τρία χρόνια δίνουν και καπνικό και συνονή.

Να είναι επίσης γνωστό πως κάθε στρατιώτης του ιππικού δικαιούται να έχει ακίνητη περιουσία, δηλαδή χωράφια [τοπία] αξίας πέντε λιτρών ή το λιγότερο τεσσάρων. [για να συντηρείται καλλιεργώντας την]

Να γίνει επίσης γνωστό πως από παλιά επικρατούσε συνήθεια να μην δίνονται στους στρατιώτες νεοσύλλεκτοι που να υπάγονται σε αυτούς [ως υποτακτικοί τους] αλλά ο κάθε στρατιώτης να υπηρετεί ατομικά.

Όταν όμως τύχει και πτωχεύσουν να τους δίνονται τέτοιοι υποτακτικοί για να έχουν την δυνατότητα να εργαστούν και να χρηματοδοτήσουν τον οπλισμό τους. [δεν είναι ξεκάθαρο αν οι νεοσύλλεκτοι του δίνουν μέρος από την παραγωγή του δικού τους κτήματος ή αν υποχρεώνονται να εργαστούν στο κτήμα του, πράγμα κάπως παράλογο μια που δεν θα μπορούσαν να τραφούν όλοι από αυτό, ή ακόμη αν απλά ο παλιός στρατιώτης τους διοικεί και έτσι παίρνει επιπλέον μισθό]

Αν δε πτωχεύσουν εντελώς, ώστε, ακόμα και με τους υποτακτικούς να βοηθάνε, να μην μπορούν να εξοπλιστούν ατομικά, τότε αποστρατεύονται και κατατάσσονται στους Απελάτες, και από αυτούς επιλέγονται και οι Τζέκωνες για να υπηρετούν στα κάστρα.

Τα χωράφια αυτών των στρατιωτών πρέπει να μένουν απούλητα, στην αποκλειστική ιδιοκτησία του Δημοσίου, ώστε αν τύχει και κάποιος από τους αποστρατευμένους ανακάμψει οικονομικά, να παίρνει πίσω το χωράφι του και να αποκαθίσταται στη θέση του στο στρατό.

Μετάφραση

Δημήτρης Σκουρτέλης

"ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ"; ΙΔΟΥ:

Οι γονείς και η οικογένεια του Διγενή.
Έργο Δημήτρη Σκουρτέλη.

«…μετά 6οο περίπου έτη, ήτοι, 
περί τα τέλη του 18ου αιώνος, τα Ακριτικά κείμενα είχον τοσούτον παραμεληθεί, ώστε κατάντησαν άγνωστα και εις τους λογίους ακόμη. 
Αυτός δε ο Κοραής, ο πρώτος εκδότης των Πτωχοπροδρομικών ποιημάτων, εις τα ερμηνευτικά του σχόλια, προκειμένου περί του Ακρίτου, ομολογεί άγνοιαν ως προς την ετυμολογίαν της λέξεως 
/…/ 
Αλλ’ ενώ οι λόγιοι είχον εντελώς σχεδόν λησμονήσει τα κείμενα του Έπους, 
ο λαός εις τα διάφορα μέρη της Ελλάδος 
και πανταχού όπου ωμιλείτο η Ελληνική γλώσσα, 
δεν έπαυσε να ψάλλη άσματα αναφερόμενα εις τους ακριτικούς ήρωας και εις τον θρύλον του Διγενή.»

ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΛΟΝΑΡΟΣ 


Βάρδα μην σας ξεφύγει κανένα κιονόκρανο, και μην ξεχάσετε καμιά αράδα του Μοντεσκιέ και του Ρουσώ, λεβέντες, και χαθούν οι βάσεις του Δυτικού Πολιτισμού...

Το κάστρο στην στρατηγική του Βυζαντίου

Τα στρατιωτικά εγχειρίδια του Βυζαντίου γενικά δεν υποστηρίζουν την αντιμετώπιση κάποιου εισβολέα στα σύνορα, σε ανοιχτή μάχη. Προτιμούσαν να αφήνουν τον εχθρό να προχωρήσει βαθιά στο έδαφος της Αυτοκρατορίας και εκεί να υφίσταται πόλεμο φθοράς.

 Αυτό προϋπέθετε καλή οργάνωση, πίστη του πληθυσμού στις αμυντικές ικανότητες της Αυτοκρατορίας, και πολύ καλή στρατηγική.

Οι παλιότεροι ιστορικοί θεωρούσαν τους Βυζαντινούς δειλούς, αλλά η σημερινή ιστορική και στρατηγική επιστήμη αναγνωρίζει την σοφία και την αποτελεσματικότητα αυτής της τακτικής.

Η οικονομία πόρων, δυνάμεων, ζωών και μέσων που επιτυγχάνονταν έτσι, ήταν ανυπολόγιστη. Το Βυζάντιο διέθετε έναν εξαιρετικά ολιγάριθμο στρατό, ο μισός δε ήταν τύπου πολιτοφυλακής, χωρίς κάν να είναι συνεχώς επιστρατευμένος («Θεματικός») και όμως κατόρθωνε για αιώνες όχι μόνο να αμύνεται, αλλά και να επιτίθεται με επιτυχία.

Καισάρεια

Φυσικά, ορισμένοι αυτοαποκαλούμενοι Έλληνες καμώνονται πως δεν τα έχουν καταλάβει αυτά, και εξακολουθούν να ισχυρίζονται πως το Βυζάντιο άφηνε τον Ελληνικό πληθυσμό ανυπεράσπιστο, παρουσιάζοντας τις διεισδύσεις των επιδρομέων στα Ελληνικά εδάφη σαν ολιγωρία της Αυτοκρατορίας. Δεν μας εξηγούν όμως γιατί κάθε Ελληνική γωνιά έχει και ένα κάστρο…

Χιλανδάρι, Άθως

Tο κάστρο ήταν βασικό συστατικό αυτής της στρατηγικής. Σε περίπτωση εισβολής στέγαζε τον ντόπιο πληθυσμό (Ο οποίος σε άλλες περιπτώσεις μπορούσε να αποσυρθεί σε προκαθορισμένα μέρη με φυσική οχύρωση, τις λεγόμενες αποκλείστρες) Ειδική μορφή κάστρων ήταν τα υπόγεια, στην Καππαδοκία, με μυστικές εισόδους και εξόδους . Άλλη ειδική περίπτωση είναι τα μοναστήρια, που ήταν συνήθως οχυρωμένα, λειτουργούσαν σαν κέντρα συγκέντρωσης του πληθυσμού, και αντίθετα με τα κοινώς λεγόμενα από τους ίδιους «Έλληνες» που αναφέραμε, οι μοναχοί είχαν καθήκον να τα υπερασπίζονται ένοπλα.

Μυστράς

Με σωστό σχεδιασμό, εξοπλισμό και εφοδιασμό, λίγοι άντρες μπορούσαν από ένα κάστρο να αντισταθούν σε μεγάλο αριθμό πολιορκητών και να τους προξενήσουν πολύ μεγαλύτερες απώλειες από ότι σε μια ανοιχτή μάχη. Η έφοδος στα τείχη ενός κάστρου, ήταν η τελευταία λύση για τον πολιορκητή, εκτός αν έκρινε πως η άμυνα είχε αδυνατίσει για διάφορους λόγους. Από πείνα, ή από χρήση τεχνικών έργων (λαγούμια, αναχώματα) και μηχανημάτων. (πολιορκητικές μηχανές, ελεπόλεις) Συχνά, η έφοδος στα τείχη θεωρούνταν επιχείρηση αυτοκτονίας.

Μονή Καρακάλου, Άθως

  Αν ο εισβολέας πολιορκούσε το κάστρο, θα αναγκάζονταν να σταματήσει ή να περιορίσει την εισβολή του. Έτσι είχαν καιρό να καταφθάσουν ενισχύσεις, που στην ιδανική περίπτωση θα πολιορκούσαν τον   πολιορκητή.

Αν πάλι ο επιτιθέμενος διάλεγε να προσπεράσει το κάστρο, τότε αποσπάσματα από αυτό θα παρενοχλούσαν τα μετόπισθεν του.

Ιωάνιννα. Τυπικό δείγμα βυζαντινής τοιχοδομίας

Ο Βυζαντινός στρατός συνήθως δεν κλείνονταν στα κάστρα, όπου έμενε μόνο η απαραίτητη φρουρά. Μάλιστα σε αυτήν στέλνονταν μονάδες ή άτομα με κακό εξοπλισμό, και γενικά χαμηλής μαχητικής ικανότητας, που η «Βασίλειος Τάξις» αποκαλεί «Τζέκωνες». Αν το στράτευμα κλείνονταν στα κάστρα, άλλωστε, θα δημιουργούσε ηττοπάθεια και θα έκανε τους υπερασπιστές του κάστρου να εξαντλήσουν τάχιστα τα εφόδιά τους.

Ακροκόρινθος

Ο στρατός παρακολουθούσε τον εχθρό από απόσταση και τον εμπόδιζε να λαφυραγωγήσει, κατακόπτοντας τα απομονωμένα αποσπάσματα. Σε πολλές περιπτώσεις, η επακόλουθη στέρηση έκανε τον εχθρό να αποχωρήσει χωρίς αποφασιστική μάχη. Η μέθοδος αυτή, που την έλεγαν «παραδρομή»,αναλύεται σε άλλο μέρος του ιστολογίου, εδώ.

 Έχουμε την περίπτωση των Αράβων που πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη και κυριολεκτικά έλιωσαν μπροστά στα τείχη από έλλειψη εφοδίων.

Αυλωνάρι

Ο Βυζαντινός στρατός, από τα κάστρα, δια ξηράς ή δια θαλάσσης, μπορούσε να εξαπολύσει αντεπιθέσεις ή και εκστρατείες, αγνοώντας την παρουσία του εχθρού στα εδάφη του. Από το ασφαλές λιμάνι του Κεράτιου, στην Κωνσταντινούπολη, μπορούσαν ακόμη και να αποπλεύσουν στόλοι για να χτυπήσουν τον εχθρό οπουδήποτε αλλού, ενώ αυτός ήταν προ των πυλών. Παράδειγμα η εκστρατεία του Ηράκλειου στην Περσία ενώ η Κωνσταντινούπολη ήταν πολιορκημένη.

Με όλα αυτά, μπορούμε να καταλάβουμε πως και γιατί η Βυζαντινή Αυτοκρατορία μπορούσε να ανεχθεί μεγάλες εισβολές στα εδάφη της, αρκεί να κρατούσε ένα οργανωμένο δίκτυο κάστρων, που μαζί με αυτά των πόλεων, και την δράση του στρατού του στο ανοιχτό πεδίο, μετέτρεπαν τον εισβολέα σε πολιορκούμενο.

Γεράκι

Αν το κάστρο έμενε μόνο του, χωρίς την υποστήριξη του στρατού και του υπόλοιπου αμυντικού  δικτύου, ανεξάρτητα από τον ηρωισμό ή μη των υπερασπιστών του, ήταν χαμένο. Όταν πολιορκήθηκε το Αμόριο, ο χαλίφης Μοτασέμ  οργάνωσε τρεις διαφορετικές εκστρατείες ώστε να απασχολήσει τον Βυζαντινό στρατό, και η πόλη να μείνει χωρίς ενισχύσεις. Και το Αμόριο έπεσε…

Μεσοχώρι.

-------------------------------------------

Αρχική εικόνα: Το κάστρο του Φαναρίου, στην περιοχή της Καρδίτσας.
Πηγή: http://anastasiosskepseis.blogspot.gr/2014/05/blog-post_22.html

Ακρίτες σε θέατρο σκιών

Πατήστε "Επιλογή φιγούρων"
και μετά "Έναρξη"
και παίξτε με τους Ακρίτες σε πρόγραμμα θεάτρου Σκιών.

Καλλιτεχνικός σύμβουλος: Δημήτρης Σκουρτέλης

Ακριτών Μουσική