ΟΙ ΜΑΝΤΕΙΕΣ ΦΕΡΝΟΥΝ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΦΩΚΑ

Ο Νικηφόρος Φωκάς
Μεταγενέστερη τοιχογραφία στο Άγιον Όρος

(Από τον Παπαρρηγόπουλο)
(Αποσπάσματα)

...οι δε μοναχοί και πολλοί των ιερωμένων, και των πολιτευομένων δε ουκ ολίγοι, δυσηρεστημένοι όντες, οι μεν πρώτοι δια την απαγόρευσιν των αφιερωμάτων, οι δε λοιποί δια τας ευλόγους του βασιλέως οικονομίας, υπέσκαπτον αδιακόπως την αρχήν αυτού, διαδίδοντες ψευδείς φήμας, και μαντείας ανυποστάτους, και υποσχέσεις παραλόγους. Ο Νικηφόρος ήτο άνθρωπος συνετός και γενναίος. Αλλ’ όσον έξοχος και αν ήτο, δεν διέφυγεν, ως φαίνεται, την επίδρασιν της κατ΄εκείνους τους χρόνους τοσούτον επικρατησάσης δεισιδαιμονίας.

---------------

...διεφημίσθη προ διετίας προφητεία τις είτε αστρολόγου, είτε μοναχού, ότι ο Νικηφόρος έμελλε να καταλύσει τον βίον παρά την βασίλειον εστίαν  υπό οικείων φονευόμενος. Εκείνος δε, φοβηθείς τον χρησμόν τουτον, κατεσκεύασε πέριξ των ανακτόρων από της παραλίας του Κερατίου κόλπου μέχρι της παρά την Προποντίδα παραλίας τείχος υψηλόν και οχυρόν, ασφαλίσας ούτω, ως ενόμισε, την βασίλειον εστίαν. ταύτα λέγει ο σύγχρονος Λέων ο Διάκονος. Οι δε μεταγενέστεροι προσθετουσιν ότι, κατασκευαζομένου του τείχους τούτου, ηκούσθη από της θαλάσσης εν μία των νυκτών φωνή βοώσα

“ω βασιλεύ υψούς τα τείχη, καν μέχρι πόλου φθάσης, ένδον το κακόν, ευάλωτος η πόλις”

και ότι επί πολύ αναζητηθείς ο τούτο ειπών, δεν ανευρέθη.

--------------

...Λέγουσιν ότι έτερος πάλιν εφέρετο χρησμός, ως μέλλοντος του βασιλέως να αποθάνει άμα τη αλώσει της πόλεως της Αντιοχείας, και ότι ο βασιλεύς πιστεύων εις αυτόν, αντί να χαρή δια την της πόλεως ταύτης άλωσιν απ’ εναντίας ελυπήθη σφόδρα δι αυτήν, και αντί να ανταμείψη τους διαπράξαντας το έργον, ήτοι τον στρατοπεδάρχην Πέτρον και τον ταξίαρχον Μιχαήλ Βούρτζην, απ΄εναντίας ετιμώρησεν αυτούς. Ταύτα είναι αναμφισβητήτως ψευδή, διότι παντάπασιν αλλοίως εκτίθενται υπό του Λέοντος του Διακόνου…
--------------

...αλλ’ ενώ επανήρχετο [Ο Νικηφόρος Φωκάς] εκ της τελετής..., μοναχός τις επέδωκεν εις αυτόν επιστόλιον και εγένετο αμέσως άφαντος. το δ’ επιστόλιον τούτο, του οποίου το περιεχόμενον ενθυμίζει μέχρι τίνος την υπό του Κράτωνος διακοινωθείσαν εις τον Κριτίαν προφητείαν, διελάμβανε τα εξής:

“Εμοί τω σκώληκι παρά της Προνοίας απεκαλύφθη, βασιλεύ, μεταστήναι σε των τήδε τω μετά των παρελθόντα Σεπτέμβριον τρίτω μηνί.”

Η νέα αυτή προφητεία ετάραζε πάλιν τον βασιλέα. Αφού, εις μάτην, ανεζήτησε τον μοναχόν, απέβη κατηφής και σκυθρωπός, ουδέ ηθέλησεν έκτοτε να αναπαυθή επί κλίνης, Αλλ’ εκοιμάτο κατά γης υποστρωννύων μεν δέρμα παρδάλεως [προφανώς από ασιατικό γατόπαρδο] και κοκκοβαφή πίλον [κετσέ, τσόχα] καλυπτόμενος δε δια μανδύου όστις ανήκεν εις τον μοναχόν Μιχαήλ, θείον αυτού, προς ον έσωζε πλείστην ευλάβειαν... Σχόλιο... Φυσικά αυτά δεν έχουν καμιά σχέση με το Δελφικό Απολλώνιο πνεύμα, έτσι;... Οι Χριστιανοί τα κατάργησαν όλα αυτά, έτσι;

Απέμεινε μόνο ο μεσαιωνικός σκοταδισμός, έτσι;

Δείτε τις συνθήκες της δολοφονίας του Νικηφόρου Φωκά,
εδώ:
Η Αυτοκράτειρα Θεοφανώ, µια γυναίκα – αράχνη.
και εδώ:

Ακούφιον: Το όπλο που σκότωσε τον Νικηφόρο Φωκά

και γενικώτερα:

Προφητείες και μαγείες στο Βυζάντιο.

Ακούφιον: Το όπλο που σκότωσε τον Νικηφόρο Φωκά

Τι ήταν το "ακούφιον";

Το faussar

Read the article in English, with the touch of the master swordsman George E. Georgas

Παρά την περιγραφή του Λέοντος του Διακόνου, δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι για την μορφή και την χρήση αυτού του όπλου.

Βρισκόμαστε στις 11 Δεκεμβρίου του 969. Ο στρατηγός Ιωάννης  Τσιμισκής εισβάλλει κρυφά στο Μέγα Παλάτιον με μια ομάδα δολοφόνων με στόχο να σκοτώσει τον Αυτοκράτορα Νικηφορο Φωκά και να καταλάβει τον θρόνο. 

Το απόσπασμα των δολοφόνων κρύβεται στον γυναικωνίτη. 

Ο Φωκάς το μαθαίνει από μια ανώνυμη επιστολή που του παραδόθηκε από έναν ιερέα ("...η γυναικωνίτις ερευνηθήτω, εν η άνδρες ένοπλοι καταληφθήσονται...") και διατάσσει τον επιστάτη Μιχαήλ να προβεί σε έρευνα των χώρων, η οποία δεν απέδωσε, μια που η ίδια η γυναίκα του Αυτοκράτορα τους κάλυπτε!

Μάλιστα, η βασίλισσα έπεισε τον Φωκά να μην κλειδώσει το μικρό δωμάτιο όπου προσεύχονταν και συνήθως κοιμόταν, διότι δήθεν θα πήγαινε να τον δει αργότερα. 

Τη νύχτα οι δολοφόνοι ανέβηκαν στη σκεπή του Μεγάλου Παλατίου και ανέβασαν με σκοινί τον Τσιμισκή που κατέφθασε με βάρκα από την θάλασσα.

Τρομοκρατήθηκαν όταν βρήκαν άδειο τον βασιλικό κοιτώνα αλλά ένας δικός τους από το Παλάτι τους έδειξε το δωμάτιο προσευχής του Φωκά, οπου κοιμόταν καταγής ο ασκητικός και σκληραγωγημένος  Αυτοκράτορας.

Τον χτύπησαν και τον βασάνισαν αρκετή ώρα μέχρι να αποφασίσουν να τον αποτελειώσουν:

Κοινό καμπύλο σπαθί του Βυζαντίου

"και κάποιος τον χτύπησε μεταξύ πλάτης και μέσης" (στο "μετάφρενο") "με ακούφιο και πέρασε πέρα-πέρα στο στέρνο. Το όπλο εκείνο ήταν σιδερένιο και μακρύ, μοιάζει με το ράμφος του ερωδιού στο σχήμα, με την διαφορά πως όσο η φύση το έκανε ίσιο στο πουλί, το όπλο απλώνεται σε ελαφρά καμπύλη καταλήγοντας σε αρκετά μυτερή αιχμή. Αυτό λοιπόν ήταν το τέλος του βίου που βρήκε τον Αυτοκράτορα Νικηφόρο..."
(Λέων ο Διάκονος)

Έχουμε πολλά δείγματα καμπύλων σπαθιών με μια κόψη στο Βυζάντιο, που μοιάζουν με τις "πάλες" της Τουρκοκρατίας. Φαίνονται να ήταν τόσο κοινά που δεν δικαιολογούν την ειδική περιγραφή που κάνει ο Λέων ο Διάκονος. Ούτε και είχαν μεγαλύτερη ισχύ από τα ίσια ξίφη, που ήταν κοινότερης χρήσης.

Ο Λέων μιλάει για ένα όπλο ικανό να προξενήσει μεγάλες πληγές, έχοντας ειδικό σχεδιασμό. 

Επίσης αφήνει να εννοηθεί πως το όπλο αυτό ήταν σπάνιο και άγνωστο στους πολλούς, και μάλιστα στο ακροατήριό του, που οι περισσότεροι, σαν μορφωμένοι, δεν ήταν άσχετοι με την διοίκηση του κράτους και συνεπώς τα στρατιωτικά.

Ο ίδιος ο Λέων, αν και μη μάχιμος, ως Διάκονος, είχε πάρει μέρος σε εκστρατείες, μάλιστα περιγράφει και την καταδίωξή του από τους Βούλγαρους σε μία περίπτωση. Άρα εγνώριζε τα στρατιωτικά από "πρώτο χέρι".

Κοινό καμπύλο σπαθί του Βυζαντίου

Αποκλείοντας, λοιπόν, για τα παραπάνω το κοινό καμπύλο σπαθί του Βυζαντίου,  προτείνω δύο λύσεις για την μορφή αυτού του όπλου:

Αρχαίες Θρακικές ρομφαίες

Πρώτη: Το "ακούφιον" ήταν ίσως μια παραλλαγή της αρχαίας θρακικης ρομφαίας, ενός δίχειρου όπλου που βρίσκονταν μεταξύ δόρατος και σπαθιού και ήταν ικανό για τέτοια χτυπήματα σαν αυτό που περιγράφεται.

Δεύτερη: Το "ακούφιον" είναι το αρχέτυπο του θλαστικού όπλου που υιοθέτησαν αργότερα οι Δυτικοί Ιππότες, του glaive, faussar,warbrand ή falchion, που έπαιρνε βέβαια πολλές μορφές, με κύριο χαρακτηριστικό την ισχυρή δύναμη κρούσης και την μονή κόψη. 

Το "ακούφιον" της Βίβλου Μόργκαν

Μια αναπαράσταση τέτοιου όπλου βλέπουμε, 300 σχεδον χρόνια μετά την δολοφονία του Φωκά, στην Βίβλο Morgan ή  Maciejowski. Έχει εκπληκτική ομοιότητα με την περιγραφή του Λέοντος (ένα καμπύλο ράμφος ερωδιού) και από την άλλη, μοιάζει να προέρχεται και αυτό, από την αρχαία θρακική ρομφαία, με την μόνη διαφορά που εδώ, η κόψη βρίσκεται στο εξωτερικό της καμπύλης.

Ένας Ερωδιός

Αυτός είναι ο πιθανότερος "αδελφός" ή μάλλον "απόγονος" του μυστηριώδους βυζαντινού "ακούφιου". 

Η χρονική διαφορά του ακούφιου και του εικονιζόμενου δυτικού όπλου δείχνει το πόσο τεχνολογικά προχωρημένο ήταν το Βυζάντιο στο τέλος της πρώτης χιλιετηρίδας μ. Χ.

Δημήτρης Σκουρτέλης

Σε αυτήν την παράσταση της Προδοσίας του Ιούδα,
(Αγ. Νικόλαος Ορφανός, Θεσσαλονίκη) βλέπουμε δυο ακούφια. Το ένα σχεδόν πάνω από το κεφάλι του Χριστού,
και το άλλο αριστερότερα.

Για την δολοφονία του Φωκά δες επίσης εδώ:

Η Αυτοκράτειρα Θεοφανώ, µια γυναίκα – αράχνη.

Σημείωση:
Έχει διατυπωθεί η άποψη πως το "ακούφιον" ήταν ένα είδος "πολεμικής σφύρας", ένα ρόπαλο που η μια του άκρη έμοιαζε με αξίνα. Η άποψη αυτή δεν στέκει, κατά τη γνώμη μου, γιατί, 

πρώτον η μύτη αυτού του όπλου δεν είναι τόσο μακριά ώστε να βγεί από την άλλη άκρη του στέρνου, 

δεύτερον, ο Λέων λέει πως το όπλο ήταν "επίμηκες", μακρύ.

Τρίτον, πολλοί λένε πως ένα μακρύ όπλο σαν το ακούφιον όπως το περιγράφουμε, δεν ήταν πρακτικό για μια ομάδα δολοφόνων που κρύβονταν. Το ίδιο όμως ισχύει για την πολεμική σφύρα! Άλλωστε, τα όπλα μπορεί να μεταφέρθηκαν με το σκοινί που ανέβηκε ο Τσιμισκής στο παλάτι από θαλάσσης, και να μην τα είχαν εξ αρχής μαζί οι δολοφόνοι.
Γενικά, και με βάση τις περιγραφές της δολοφονίας, φαίνεται πως οι φονιάδες είχαν απόλυτη άνεση κινήσεων μέσα και έξω από το Μέγα Παλάτιον, έχοντας εξασφαλισμένη την προστασία της βασίλισσας. Και χρειάζονταν βαριά όπλα, σε περίπτωση εμπλοκής με πιστούς σωματοφύλακες του βασιλιά.

Τέταρτον, το Χρονικό του Σκυλίτζη λέει πως όλοι οι δολοφόνοι είχαν σπαθιά: (άρα σε αυτά πρέπει να καττάσσεται το "ακούφιον")

"...ἦσαν δὲ ὁ πατρίκιος Μιχαὴλ ὁ Βούρτζης, Λέων ταξιάρχης ὁ Ἀβαλάντης καὶ τῶν τοῦ Τζιμισκῆ πιστικωτάτων ὁ Ἀτζυποθεόδωρος καὶ ἕτεροι δύο. οἵτινες ἀνελθόντες καὶ ξιφήρεις εἰς τὸν τοῦ βασιλέως εἰσελθόντες κοιτῶνα..."

Αυτό το βυζαντινό όπλο
(που θα το κατέτασσα στους πρώιμους λογχοπέλεκεις)
θεωρείται από πολλούς ειδικούς ως το αναφερόμενο "ακούφιον".
Η μήκους δώδεκα εκατοστών λάμα του
(το πολύ 12,5 εκ. αν υπολογίσουμε την φθορά)
ούτε "επιμήκης" μπορεί να θεωρηθεί
ούτε έχει καμμία "καμπή" σε σχέση με το ράμφος του ερωδιού,
και κυρίως, δεν έχει τις απαραίτητες διαστάσεις
για να κάνει "διαμπερές" τραύμα στο στέρνο ενός ανθρώπου.

Μια πολεμική σφύρα

Η Αυτοκράτειρα Θεοφανώ, µια γυναίκα – αράχνη.

Πηγή φωτογραφίας: http://periodfashion.blogspot.gr/2011/10/byzantine-costume.html

Σύζυγος δύο αυτοκρατόρων και δολοφόνος ενός από αυτούς, ή και δύο, μητέρα του Βασίλειου Βουλγαροκτόνου και αδίστακτη πολιτικός. Αυτή ήταν η αυτοκράτειρα του Βυζαντίου Θεοφανώ.

Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση γυναίκας στην εξουσία. Έζησε στο δεύτερο μισό του 10ου µ.Χ. αιώνα στην Κωνσταντινούπολη. Οι πληροφορίες που έχουμε για την καταγωγή της είναι συγκεχυµένες. Κάποιοι την αναφέρουν ως κόρη ευγενούς, ενώ μια άλλη άποψη τη θέλει να κατάγεται από τη Λακωνία. Λένε πως ο πατέρας της ήταν ένας Κρατερός, ταβερνιάρης στην Κωνσταντινούπολη, και το πραγματικό της όνομα ήταν Αναστασώ. Ωστόσο, τεκµηριωµένα, κανείς δεν µπορεί να βεβαιώσει την καταγωγή αυτής της επικίνδυνης αυτοκράτειρας.

Πώς κατάφερε μία κοπέλα από άσημη οικογένεια να φτάσει στο υψηλότερο αξίωμα της βυζαντινής αυτοκρατορίας; Μία εκδοχή είναι ότι έγινε διαγωνισμός ομορφιάς για να επιλεχθεί η νύφη του μελλοντικού αυτοκράτορα. Όπως και να είναι, ο νεαρός διάδοχος, ο Ρωμανός, μαγεύτηκε απ’ την αξεπέραστη γοητεία της Πελοποννήσιας. Ήταν γνωστός για τη ροπή του στις διασκεδάσεις και την αδυναµία του προς το ωραίο φύλο και η Θεοφανώ υπήρξε εκπάγλου καλλονής. Η καταγωγή της νύφης σχολιάστηκε αρνητικά από τους αυλικούς και τον πατέρα του γαμπρού, τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ’, που ήθελε μία αριστοκράτισσα στον θρόνο.

Το 956, ο διάδοχος Ρωμανός και η Θεοφανώ παντρεύτηκαν. Η Κωνσταντινούπολη γιόρταζε επευφημώντας το νεαρό ζευγάρι, καθώς ο Ρωµανός , κατά πέντε μόλις έτη μεγαλύτερος της, ολόξανθος, αρρενωπός, ήταν το όνειρο όλων των κοριτσιών της πρωτεύουσας. Αυτή όμως ήταν μόνο η αρχή των φιλοδοξιών της νεαρής κοπέλας.

Η Θεοφανώ έμεινε έγκυος και ο Ρωμανός επέστρεψε στις ερωμένες του. Όμως, όταν πέθανε ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ’ το 959, οι αυλικοί την κατηγόρησαν ότι τον δηλητηρίασε, γιατί ο Αυτοκράτορας την κατηγορούσε. Η ενοχή της δεν αποδείχτηκε ποτέ, ειδικά γιατί ο Κωνσταντίνος Ζ’ πέθανε μετά από μακρόχρονο πυρετό, που δεν συνάδει με δηλητηρίαση. Έτσι, η Θεοφανώ έγινε αυτοκράτειρα, στο πλάι του Ρωμανού που στέφθηκε Αυτοκράτορας των Ρωμαίων.

Η νέα αυτοκράτειρα ασκούσε τεράστια επιρροή στον άντρα της, που προτιμούσε να γλεντοκοπάει με γυναίκες από το να κυβερνά. Μετά τη στέψη του η Θεοφανώ στρέφεται εναντίον της οικογένειας του πεθαμένου αυτοκράτορα. Πείθει τον σύζυγο της, ότι η ζωή του παλατιού δεν ταιριάζει στις αδελφές του, και καλύτερα θα ήταν να βρουν τη γαλήνη σε ένα μοναστήρι. Τα παρακάλια της μητέρας του Ρωμανού, Ελένης, δεν έπιασαν τόπο. Έτσι οι πέντε κόρες του Κωνσταντίνου Ζ’ στέλνονται σε μοναστήρι.

Κατόπιν η Θεοφανώ περιόρισε την πεθερά της Ελένη στα ιδιαίτερα διαμερίσματά της . Ο Ρωμανός όμως τη γέμιζε πλούτη και νοιάζονταν μόνο για απολαύσεις και ακολασίες. Έτσι οι κρατικές υποθέσεις είχαν περάσει στα χέρια ενός ευνούχου, του Ιωσήφ Μπρίκα, στον οποίο δεν ασκούσε καμιά επιρροή η φιλόδοξη αυτοκράτειρα.

Η κραιπάλη και οι καταχρήσεις, είχαν άσχημη κατάληξη για το Ρωμανό. Το 963, ο Αυτοκράτορας πέθανε σε ηλικία μόλις 26 ετών. Οι αιτίες του θανάτου από κάποιους αποδόθηκαν στον έκλυτο βίο, ωστόσο ο Λέων Διάκονος έγραψε ότι «οι περισσότεροι υποψιάζονται ότι το δηλητήριο του το έδωσαν από τον γυναικωνίτη», εννοώντας τη Θεοφανώ. Για ακόμα μία φορά η Θεοφανώ βρέθηκε στο στόχαστρο των αυλικών, οι οποίοι τη μισούσαν.

Ο πρωτότοκος γιος της και διάδοχος του θρόνου, Βασίλειος, (ο μετέπειτα Βουλγαροκτόνος) ήταν πολύ μικρός για το θρόνο. Ο μεγαλύτερος αντίπαλος της Θεοφανούς ήταν ο Ιωσήφ Μπρίκας, αλλά βρήκε τρόπο να τον αντιμετωπίσει. Επανέφερε στο παλάτι τον σκληροτράχηλο στρατηγό Νικηφόρο Φωκά, ο οποίος μόλις είχε ολοκληρώσει την εκστρατεία στην Κρήτη και ήταν αγαπητός στον λαό.

Ο Νικηφόρος Φωκάς. 

Ο Φωκάς στέφθηκε αυτοκράτορας στην Καισάρεια και μπήκε θριαμβευτής στην Κωνσταντινούπολη, όπου κυβερνούσε άτυπα ο Ιωσήφ Μπρίκας. Μετά από αιματηρές οδομαχίες, ο Φωκάς εδραίωσε την κυριαρχία του και νυμφεύτηκε την αυτοκράτειρα Θεοφανώ. Ο γάμος τους προκάλεσε σκάνδαλο, γιατί ο Φωκάς ήταν πνευματικός πατέρας των γιων της Θεοφανούς και η συγγένεια θεωρούνταν πολύ στενή για γάμο. Ο Πατριάρχης Πολύευκτος αφόρισε τον Φωκά και αρνούνταν να ευλογήσει τη βασιλεία του, όσο βρισκόταν στο πλευρό του η Θεοφανώ. Τότε ο Φωκάς συγκάλεσε Σύνοδο για να καταργήσει την απαγόρευση γάμου λόγω πνευματικής πατρότητας, μια που αυτή είχε γίνει την περίοδο της Εικονομαχίας, αλλά ο Πατριάρχης δεν υποχώρησε. Ο Φωκάς «ξεμπέρδεψε», όταν δύο μάρτυρες ορκίστηκαν ότι ο Φωκάς δεν ήταν νονός των παιδιών της Θεοφανούς.

Όταν η κατάσταση εξομαλύνθηκε, η Θεοφανώ είδε τα ελαττώματα του νέου συζύγου της. Ήταν πολύ μεγαλύτερός της, υπερβολικά σοβαρός και τραχύς χαρακτήρας. Ο στρατηγός ήταν συνηθισμένος στην πειθαρχία και τη λιτότητα του στρατού, κοιμόταν στο πάτωμα και φορούσε ένα χοντρό μάλλινο πουκάμισο μέσα από τα ρούχα του, που του έγδερνε το δέρμα ως τιμωρία για τις αμαρτίες του. Η θρησκοληψία του δεν ταίριαζε εύκολα με τα «ήθη» της γυναίκας του. Ως στρατηγός είχε διεξάγει “ολοκληρωτικό πόλεμο” στα όρια της γενοκτονίας, στα Άδανα και την Κρήτη. (το μεγαλύτερο κατόρθωμά του ήταν η ανακατάληψη της νήσου από τους Άραβες)

Η διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας από αυτόν προκαλούσε λαϊκή δυσφορία. Ο στρατηγός αποδείχτηκε ακατάλληλος αυτοκράτορας. Οι πόλεμοι γενικεύθηκαν, οι φόροι αυξήθηκαν, και η εκκλησιαστική περιουσία άρχισε να κινδυνεύει. Η Θεοφανώ, για να μη φθείρεται ο θρόνος των παιδιών της, αποφάσισε να τον αντικαταστήσει με τον ανιψιό του, Ιωάννη Τσιμισκή, που ήταν και εραστής της. Ήταν όμορφος και παλικάρι, αλλά και ικανός στρατηγός.

Το 969, ο Τσιμισκής έφτασε στην Κωνσταντινούπολη. Η Θεοφανώ έφυγε νωρίς από την κρεβατοκάμαρα του και άφησε την πόρτα ξεκλείδωτη. Λίγες ώρες μετά, μπήκε κρυφά στο δωμάτιο ο Τσιμισκής με τους άντρες του και σκότωσαν τον Αυτοκράτορα. Στον τάφο του έγραψαν: «τους νίκησε όλους, εκτός από μια γυναίκα».

Η Θεοφανώ συμμετείχε στη δολοφονία, υπό την προϋπόθεση ότι ο νέος αυτοκράτορας Τσιμισκής θα την παντρευόταν για να συνεχίσει τη βασιλεία της. Όμως ο Πατριάρχης Πολύευκτος αρνήθηκε να στέψει τον Τσιμισκή αυτοκράτορα, εκτός αν την έδιωχνε από την Κωνσταντινούπολη. Ο εραστής της αυτοκράτειρας επιθυμούσε την εξουσία πιο πολύ από τη Θεοφανώ και την εξόρισε.

Τον επόμενο χρόνο, ο Τσιμισκής παντρεύτηκε την κόρη του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ’, Θεοδώρα, που με εντολή της Θεοφανούς είχε φυλακιστεί σε μοναστήρι. Το 975, ο γιος της Θεοφανούς, Βασίλειος, διαδέχτηκε τον Τσιμισκή και επανέφερε τη μητέρα του στην αυλή, η οποία υποσχέθηκε να μείνει μακριά από την πολιτική ζωή του παλατιού. Άλλωστε δεν μπορούσε να κάνει και διαφορετικά. Πέθανε στο Παλάτι, ξεχασμένη απ' όλους.

Ο Βασίλειος σύντομα απέκτησε το προσωνύμιο Βουλγαροκτόνος. Στην πολυετή βασιλεία του, δεν άκουσε ποτέ κάποια γυναίκα, και υπηρέτησε με αφοσίωση και επιτυχία την αυτοκρατορία.

Όσο και “αλμυρά” να ακούγονται όλα αυτά, πίσω από τις δολοπλοκίες της Θεοφανούς κρύβεται η αντίθεση ανάμεσα στην αριστοκρατική γραφειοκρατία της Κωνσταντινούπολης και τους ψημένους στον πόλεμο Μικρασιάτες μεγαλοφεουδάρχες στρατηγούς για την διακυβέρνηση της Αυτοκρατορίας.

Η Θεοφανώ υπήρξε όργανο των δεύτερων και όχι υποκινητής τους. Όσο πολεμικός και ικανός να ήταν ο Βουλγαροκτόνος, εξέφραζε την γραφειοκρατική κλίκα, που τελικά διακυβέρνησε την Αυτοκρατορία μετά από αυτόν, με αποτέλεσμα μια αργή παρακμή της Αυτοκρατορίας.

Δημήτρης Σκουρτέλης

Δημοσιεύεται και εδώ: 

cantus firmus

Περιοδικό Τέχνης και Λόγου