Στάσεις Βυζαντινής οπλομαχίας από τοιχογραφίες στη Μονή του Ντέτσανι.

(Με παράλληλη ανάλυση λεπτομερειών οπλισμού και ενδυμασίας)

Η Σερβική μονή Βισόκι Ντέτσανι χτίστηκε το 1335 από τον βασιλιά Στέφανο Ούρο Γ΄. Βρίσκεται στο Κόσσοβο.
Η θεματολογία των τοιχογραφιών, που φιλοτεχνήθηκαν την περίοδο 1335 - 1350  είναι εκτεταμένη, ίσως η πληρέστερη που υπάρχει. Από την ιστόρηση των μαρτυρίων των αγίων πήραμε ορισμένες  πολεμικές στάσεις ενδεικτικές των πολεμιστών του Βυζαντίου. Μην εκπλησσόμαστε δε που περιλαμβάνονται και πετροβόλοι, γιατί αυτοί ήταν ως "ψιλοί" σημαντικό μέρος των στρατιωτικών σωμάτων της εποχής.   (δες εδώ:"Ψιλοί". Οι ελαφροί πεζοί του Βυζαντινού στρατού.)
Συμπληρωματικά μπορείτε να δείτε και εδώ: "Βυζαντινοί ξιφομάχοι στο Μηνολόγιον του Βασιλείου Β΄."

Οι αλυσιδωτές πλεκτές περιχειρίδες που
προφανώς είναι μέρος ολόσωμου αλυσιδωτού θώρακα
που φοριέται κάτω από τον μονοκόμματο θώρακα που βλέπουμε,
είναι στοιχείο σύγχρονο του καλλιτέχνη που
ιστόρησε αυτόν τον στρατιώτη.
Το κράνος όμως είναι προϊόν της φαντασίας του,
αν και υπερβολικά διακοσμημένα κράνη
εμφανίζονταν στην Δύση εκείνη την εποχή.

Μα... Τι κάνει ο απάνω;
Δεν μπορούμε παρά να θυμηθούμε τους στίχους 
από το ακριτικό τραγούδι του Αρμούρη:
"Χρυσόν σπαθίτσιν έσυρεν απ' αργυρόν θηκάρι
στον ουρανόν το πέταξε εις στην χείραν το το εδέχθη"
Φαίνεται πως αυτοί οι στίχοι (Αλλά και η τοιχογραφία)
δεν έχουν ως πηγή έμπνευσης την ζωή των Ακριτών 
αλλά μια σειρά επιδείξεις επιδεξιότητας
 (με μικρή εφαρμογή στην μάχη) 
που γίνονταν στον Ιππόδρομο ή και αλλού.

Το "πήξιμο της ποδέας", είναι το σήκωμα της άκρης
του μακριού χιτώνα και το μπήξιμό της στην ζώνη,
για να μην εμποδίζονται οι κινήσεις των ποδιών.
 Στα ακριτικά έπη το "πήξιμο της ποδέας"
θεωρείται πολεμική κίνηση.

"Ψιλοί" εν δράσει.

Βλέπουμε πάλι το "πήξιμον της ποδέας" στην ζώνη,
για ελευθερία κινήσεων, που αποκαλύπτει
τις περισκελίδες, ανεξάρτητες η μία από την  άλλη,
που στερεώνονταν σε εσωτερική ζώνη.
Αυτές οι περισκελίδες φοριόνταν και κατεβασμένες
κάτω από το γόνατο την ζεστή περίοδο,
όπως τις βλέπουμε σε ένα σωρό
άλλες παραστάσεις εδώ.

Ο Αυτοκράτορας Μαρκιανός
με τον υπηρέτη που κουβαλάει το σπαθί του,
έτοιμο για τράβηγμα από την θήκη.

Βλέπουμε την άκρη πλεκτού αλυσιδωτού θώρακα
να φοριέται κάτω από μονοκόμματο θώρακα.
Αποτελεί θέμα διχογνωμίας αν αυτοί
οι θώρακες ήταν μεταλλικοί ή δερμάτινοι.

Το δέσιμο της κεφαλής είναι ίσως ενδεικτικό καταγωγής,
αλλά σε κάθε περιοχή και χώρα
ήταν ο απλούστερος τρόπος προστασίας
του κεφαλιού στη μάχη.

Εδώ ο στρατιώτης φορά παραγεμισμένο
("σωληνωτόν") "επιλωρίκιον"
αλλά προστατεύει τον λαιμό του με αλυσιδωτό πλεκτό
"καταυχένιον" από χαλκό. 

Ο τρόπος που δένονταν ο μανδύας σε περίπτωση μάχης.
Αποτελεί ταυτόχρονα και ένα είδος πρόχειρου θώρακα.

Ο βηματισμός του τελικού χτυπήματος.

Εμφανής άκαμπτος θώρακας
αρχαϊκού τύπου.

Μεταλλικές πλεκτές περισκελίδες.
Στερεώνονταν σε εσωτερική ζώνη και εδώ,
δένονται και στο γόνατο για να μοιράζεται το βάρος
και να μην "κρεμάνε"

Και άλλοι "ψιλοί"

Μια εξαιρετικά επιθετική
πολεμική στάση.

Στοιχείο σπανιότατο:
Το "πήξιμο της ποδέας" αποκαλύπτει,
όχι ανεξάρτητες περισκελίδες
αλλά κανονική κοντή βράκα.

Βυζαντινοί ξιφομάχοι στο Μηνολόγιον του Βασιλείου Β΄.

Το λεγόμενο «Μηνολόγιον του αυτοκράτορος Βασιλείου Β'» είναι ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο που περιέχει βίους αγίων. Φιλοτεχνήθηκε σαν δώρο για τον αυτοκράτορα, στην Κωνσταντινούπολη, στο τέλος του δέκατου αιώνα, ή τις αρχές του ενδέκατου. 

Πρόκειται για κορυφαίο αριστούργημα της βυζαντινής τέχνης, και μάλιστα, υπογράφεται από οχτώ καλλιτέχνες, Πανταλέοντα, Γεώργιο, Μιχαήλ Νέο, Μιχαήλ Βλαχερνίτη, Συμεών, Συμεών Βλαχερνίτη, Μηνά και Νέστορα, πράγμα σπανιότατο για την βυζαντινή τέχνη...

Σήμερα, το χειρόγραφο βρίσκεται στο Βατικανό.

Στα μαρτύρια των αγίων που απεικονίζει, οι δήμιοι δεν παρουσιάζονται σαν Ρωμαίοι στρατιώτες, μα σαν σύγχρονοι, βυζαντινοί πολεμιστές, με την στολή τους. Τους βλέπουμε εικονισμένους με προσοχή, και συχνά όμορφους, με το τυπικό άκακο πνεύμα της βυζαντινής τέχνης, που θεωρεί τον άνθρωπο Εικόνα του Θεού, και συνεπώς δεν θέλει να τον δείξει κακόμορφο.

Οι εικονογράφοι παρατήρησαν τις μορφές των στρατιωτών της εποχής τους, τους λεγόμενους “αγούρους” ή “παλληκάρια”, και απεικόνισαν πιστά όχι μόνο τις μορφές τους, αλλά και τις σοφά μελετημένες στάσεις μάχης που παίρνουν για να δώσουν το τελικό χτύπημα. Έχουμε έτσι μια καλή εικόνα της βυζαντινής τεχνικής της ξιφομαχίας.

Ας παρατηρηθεί πως οι υψηλές περισκελίδες προσδένονται με ιμάντες στη ζώνη.
Αυτές δεν θα ήταν ορατές εαν ο στρατιώτης δεν είχε "πήξει τας ποδέας του"
δηλαδή ανασηκώσει το χιτώνιό του μπήγοντας τις άκρες του (ποδέες) στη ζώνη,
 για ελευθερία κινήσεων.

Η συνήθεια αυτή περιγράφεται έντονα στο Έπος του Διγενή.
Τυπική βυζαντινή συνήθεια και το δέσιμο του μανδύα στο στήθος, με τον ίδιο στόχο.

Ο στρατιώτης έχει τυλίξει την άκρη του μανδύα στο χέρι ως αυτοσχέδια ασπίδα. Αυτή δεν είναι κίνηση δημίου, αλλά ξιφομάχου, και είναι απόδειξη πως τέτοιους ξιφομάχους παρατήρησαν οι καλλιτέχνες που εικονογράφησαν το μηνολόγιο.

Και αυτή η αυτοσχέδια ασπίδα αναφέρεται στο Έπος του Διγενή.

Σε αυτήν την παρουσίαση, με κάθε σεβασμό στη μνήμη των Αγίων Μαρτύρων, απομονώσαμε τις μορφές των δημίων, και τις παραθέτουμε, πιστεύοντας πως έτσι δίνουμε μια καλή εικόνα των βυζαντινών στρατιωτών.

Για μια πλήρη ανάλυση των στάσεων των ξιφομάχων, δείτε τα σχόλια του Δάσκαλου της μεσαιωνικής και βυζαντινής οπλομαχίας Γεώργιου Γεωργά εδώ:

"Οι Βυζαντινοί ξιφομάχοι στο Μηνολόγιον του Βασιλείου Β΄ δηλώνουν τις θέσεις φύλαξης της Βυζαντινής οπλομαχίας"